Bezpłatna tomografia płuc na NFZ. Nowy program profilaktyki raka płuca

Od października 2026 roku rusza ogólnopolski program profilaktyki raka płuca finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Osoby znajdujące się w grupie podwyższonego ryzyka będą mogły bezpłatnie wykonać niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej (NDTK) – bez skierowania.

Celem programu jest wykrywanie zmian w płucach na możliwie wczesnym etapie, kiedy leczenie może być skuteczniejsze.

Kto może skorzystać z programu?

Program jest skierowany do osób w wieku 50–74 lata, które spełniają określone kryteria związane przede wszystkim z paleniem tytoniu.

Osoby w wieku 55–74 lata

Do programu mogą zgłosić się osoby, które:

1. palą lub paliły papierosy,
2. mają historię palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat,
3. od momentu rzucenia palenia nie minęło więcej niż 15 lat.

Osoby w wieku 50–54 lata

W tej grupie również wymagane jest co najmniej 20 paczkolat oraz okres od rzucenia palenia nie dłuższy niż 15 lat. Dodatkowo musi występować co najmniej jeden czynnik zwiększający ryzyko zachorowania na raka płuca.

Może to być m.in.:

1. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP),
2. o najmniej dwuletnie narażenie zawodowe na określone substancje szkodliwe, m.in. azbest, krzemionkę, nikiel, chrom czy kadm,
3. narażenie na radon,
4. przebyta choroba nowotworowa, m.in. chłoniak, rak głowy i szyi czy rak pęcherza moczowego,
5. rak płuca u krewnego pierwszego stopnia.

Co oznacza 20 paczkolat?

Paczkolata to sposób określania łącznej historii palenia.

Przykładowo:

1 paczka papierosów dziennie przez 20 lat = 20 paczkolat

Taką samą wartość daje:

2 paczki dziennie przez 10 lat = 20 paczkolat.

Na czym polega badanie?

W ramach programu wykonywana jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK).

Badanie:

1. jest bezpłatne,
2. nie wymaga skierowania,
3. wykonywane jest bez podawania kontrastu,
4. wykorzystuje znacznie niższą dawkę promieniowania niż standardowa tomografia komputerowa.

Przed badaniem nie trzeba wykonywać badań krwi ani być na czczo.

Jak wygląda udział w programie?

1. Wizyta kwalifikacyjna
Lekarz przeprowadza wywiad i sprawdza, czy pacjent spełnia kryteria programu.

2. Niskodawkowa tomografia klatki piersiowej
U zakwalifikowanych osób wykonywane jest badanie NDTK.

3. Omówienie wyniku
Pacjent otrzymuje informację o wyniku oraz zalecenia dotyczące dalszego postępowania.

Jeżeli wynik jest prawidłowy, kolejne badanie może być zaplanowane po 12 miesiącach. Jeżeli wykryta zmiana wymaga obserwacji, lekarz może zalecić kontrolną NDTK po 3 lub 6 miesiącach. W przypadku zmian wymagających dalszej diagnostyki pacjent jest kierowany na odpowiednie badania i leczenie poza programem.

Czy potrzebne jest skierowanie?

Nie.

Do udziału w programie profilaktyki raka płuca nie jest potrzebne skierowanie. Osoba spełniająca kryteria może zgłosić się bezpośrednio do placówki realizującej program.

Pierwsze zapisy na badania mają rozpocząć się w drugiej połowie października 2026 roku. Lista placówek realizujących program będzie dostępna i aktualizowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Kto nie może skorzystać z programu?

Program badań przesiewowych nie jest przeznaczony dla osób, które wymagają już diagnostyki z powodu niepokojących objawów.

Z programu nie mogą skorzystać m.in. osoby, które w ostatnich 12 miesiącach miały wykonaną tomografię komputerową klatki piersiowej, a także osoby z określonymi objawami, takimi jak krwioplucie, chrypka, niezamierzona utrata masy ciała czy przewlekły kaszel trwający ponad 8 tygodni.

W takich sytuacjach należy skonsultować się z lekarzem i ustalić odpowiednią ścieżkę diagnostyczną.

Dlaczego warto pamiętać o profilaktyce?

Rak płuca przez długi czas może rozwijać się bez charakterystycznych objawów. Jednym z najważniejszych czynników ryzyka jest palenie tytoniu.

W Polsce każdego roku rozpoznaje się około 20,7 tys. nowych przypadków raka płuca, a choroba ta odpowiada za około 26 tys. zgonów rocznie.

Nowy program NFZ ma ułatwić osobom z grupy podwyższonego ryzyka dostęp do badań, które mogą pomóc wykryć zmiany w płucach na wcześniejszym etapie.

Jeśli masz 50–74 lata i masz za sobą wieloletnią historię palenia, sprawdź, czy spełniasz kryteria udziału w programie.

Szczegółowe informacje oraz aktualną listę placówek realizujących program można znaleźć na stronie Narodowego Funduszu Zdrowia.

Fot. Ramin.essamanas, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 4.0